طنبى بو سعيدى ، و با باديگر قديم است و شاه يحيى در جنب آن ، عمارت عالى ساخته و گنبد و بادگير و حوضخانه ، و بر كتابهء آن گنبد مقرنس ، توحيد از افصح المتكلمين شيخ سعدى نوشته : فضل خداى را كه تواند شمار كرد * يا كيست آنكه ذكر يكى از هزار كرد ؟ » « 1 » در همين كتاب ، در وصف باغ مهتر عليشاه فراش ، مىنويسد : « باغى بغايت وسيع است و دو نهر آب در آن جاريست . . . و در طرف ديگر ، حوضخانه‌اى منقش به زر و لاجورد ، و چهار طرف چمن گل و نسرين و سرو و شمشاد نشانيده و داربند رفيع ساخته و از هر طرف چمنى و تمام از چوب پنجره ساخته است . » « 2 » در عصر تيمور و جانشينان او نيز ايجاد باغ و بوستان مورد توجه طبقات ممتاز و مرفه جامعه بوده است . از عصر شاهرخ و جانشينان او باغات و قصورى بيادگار مانده . » « 3 » و از جمله قصور و كاخها و باغهاى مشهور و تاريخى اين عصر ، بايستى از باغ جهان‌آراى ، باغ زبيده ، باغ دلگشا ، باغ چمن‌آراى ، باغ سفيد ، باغ زاغان ، باغ قرنقل ، باغ خيابان ، باغ نظرگاه ، باغ مختار ، باغچه تخت عزيزان ، باغچه گازرگاه ، تخت بابا سوخته و غيره را نام برد . » توصيف سياحان و جهانگردان از بلاد شرق يكى از منابع گرانبهاى تاريخ اجتماعى ايران سفرنامه‌هايى است كه خارجيان ، در وصف شهرها و خصوصيات زندگى اجتماعى ، اقتصادى ، هنرى ، اخلاقى و مذهبى مردم هر ديار برشتهء تحرير درآورده‌اند . در اين سفرنامه‌هاى پرارج و گرانبها ، غالبا به مطالب سودمند و جالبى برمىخوريم كه در هيچيك از كتب معمولى تاريخى ، كه به دست مورخين متملق دربارى نوشته شده است ذكرى از آن مسائل در ميان نيست . مردانى چون ناصرخسرو ، ماركوپولو و ابن - بطوطه ، ابن خلدون و كلاويخو ضمن روشن كردن بسيارى از مسائل تاريك و مبهم تاريخ اجتماعى ايران ، در وصف شهرهاى شرق نزديك نيز مطالب جالبى نوشته‌اند : ماركوپولو سياح معروف كه در حدود 669 ميلادى شهر تبريز را ديده است مىنويسد : تبريز شهر زيبا و بزرگى است . موقعيت اين شهر طورى است كه مركز تجارت بغداد و هند و اقاليم حاره است . بطوريكه از مدارك تاريخى مربوط به اين دوره استنباط مىشود در حدود سال 742 بازرگانان ژنوا ( يا ژن ) جنوه در شهر تبريز به ايجاد كارخانه و تأسيس يك شركت تجارى 24 نفرى مبادرت كردند . سياح ديگرى در همين ايام ، دربارهء شهر تبريز ، چنين اظهارنظر مىكند : بايد گفت كه اين شهر براى تجارت بهترين شهر دنياست . هر جنس كه بخواهيد فراوان است . خوبى اين شهر به حدى است كه اگر نبينيد باور نمىكنيد . از قرارى كه عيسويان محل ، حكايت مىكنند مالياتى كه تبريز به پادشاه مملكت مىپردازد بيشتر از تمام مالياتى است كه فرانسه به شاه خودش

--> ( 1 ) . همان . ص 141 - 140 . ( 2 ) . همان . ص 142 . ( 3 ) . ديوان كامل جامى . ويراستهء هاشم رضى ، [ مقدمه ] .